سونوگرافی چیست؟

  1. Homepage
  2. تصویربرداری پزشکی
  3. سونوگرافی چیست؟
سونوگرافی چیست؟

سونوگرافی چیست؟

تصویر برداری در صنعت پزشکی تحول عظیمی به وجود آورد. روشهای گوناگون تصویربرداری در کنار عملیات دیگر مانند آزمایش های گوناگون تشخیص بیماری را سریع و دقیق می کند. اولین دستگاه های تصویر برداری، دستگاه رادیولوژی بود که ساختار آنها بر پایه اشعه ایکس کار می کردند که به ولتاژ بسیار بالا نیاز داشتند و بسیار ساده تر از نوع امروزی می باشند. ولتاژ بالا در این دستگاه مشکلات زیادی را مانند قطعی برق در کل شهر را نیز برای فقط یک تصویر برداری به وجود می آورد البته به دلیل ولتاژ پایین برق شهری این مشکل به وجود می آمد.

امروزه این مشکل بر طرف گردیده است و این تکنولوژی همانند همه تکنولوژی پیشرفته زیادی کرده است.طی پیشرفت علم تصویر برداری علاوه برتصویر برداری با پایه اشعه ایکس از امواج فراصوت و الکترومغناطیسی نیز استفاده می شود. که البته هر کدام طبق دستور پزشک و آمادگی بیمار مورد استفاد ه قرار می گیرد.

تاریخچه سونوگرافی
یک دانشمند ایتالیایی با دقت بر توانایی پرواز خفاش ها در شب و برخورد نکردن با موانع متوجه شد که این حیوان به جای نور با استفاده از امواج صوتی و صدا راهنمایی می شود. این امواج قابل تشخیص برای انسان ها نیست و این امواج را به نام کاشف آن اولتر اسوند نامیدند. سابقه استفاده از فرا صوت یا اوالتر اسوند از پیدا کردن زیر دریایی های دشمن به دست فرانسوی ها می باشد،که برای پیدا کردن بقایای کشتی تایتانیک نیز از این روش استفاده کردند.

فایده استفاده از سونوگرافی
به دلیل وجود اشعه ایکس در رادیولوژی در بعضی موارد با اینکه دوز این اشعه بسیار کم می باشد از سونوگرافی برای تصویر برداری انجام می شود. مواردی مانند تصویربرداری از زنان باردار و جنین که در بعضی موارد این اشعه جنین را دچار مشکل کرده و باعث نارسایی جنین نیز می شود.
با به بوجود آمدن این روش و استفاده از امواج فراصوت این چنین مشکلات تا مقدار زیادی حل گردیده تا جاییکه امروزه برای مشاهده سلامت جنین از سونوگرافی استفاده می شود. با این روش بعضی از کم و کاستی های اشعه ایکس نیز مانند عدم توانایی در تصویر برداری از بافتهای نرم مثل طحال، کبد و کلیه از بین رفته است ولی با این وجود هنوز اشعه ایکس در بعضی موارد ارجحیت دارد و پزشک مربوطه با توجه به نوع بیماری تشخیص می دهد که از کدام نوع استفاده نمایید.

آزمایش سونوگرافی برای چیست؟
این آزمایش کاربردهای بسیار زیادی در تشخیص و درمان انواع بیماری ها دارد و به دلایل متعددی انجام می شود که عبارتند از:

  • مشاهده تخمدان ها و رحم در زمان بارداری و نظارت بر روند رشد و تکامل جنین

  • تشخیص مشکلات مثانه

  • ارزیابی جریان خون در بخش ها و اندام های مختلف بدن

  • کمک به انجام بیوپسی در تشخیص و درمان انواع تومورها

  • آزمایش توده های پستانی

  • بررسی غده تیروئید

  • بررسی مشکلات دستگاه تناسلی مردانه و غده پروستات

  • بررسی التهاب مفاصل (Synovitis)

  • تشخیص بیماری متابولیک استخوان


معرفی انواع سونوگرافی
این آزمایش انواع مختلفی دارد که در زیر برخی از انواع سونوگرافی ذکر می شود و بصورت مختصر توضیح داده می شود.

سونوگرافی بارداری
سونوگرافی در دوران بارداری به دلایل مختلفی انجام می شود تا از سلامت مادر و جنین اطمینان حاصل شود. این آزمایش معمولاً به دلایل پزشکی و به دنبال بروز علائم مشکوک در فرد انجام می شود اما گاهی نیز سونوگرافی بارداری صرفاً برای تعیین جنسیت نوزاد انجام می شود. اگر چه سونوگرافی برای زنان باردار کاملاً بیخطر است اما به طور کلی توصیه پزشکان این است که این تصویربرداری تنها در موارد ضروری انجام شود.

سونوگرافی سه ماهه اول بارداری
دوازده هفته اول بارداری نقش بسیار مهمی در تشکیل کامل و سالم اندام های مختلف جنین دارد. در طول سه ماهه اول بارداری سونوگرافی به دلایل زیر انجام می گردد:

  • معاینه رحم ، تخمدان ها ، دهانه رحم و واژن به منظور تشخیص ناهنجاری های دوران بارداری

  • تأیید قطعی بارداری

  • چک کردن ضربان قلب جنین

  • چک کردن هرگونه رشد غیر عادی در جنین

  • بررسی امکان وقوع بارداری خارج از رحم

  • و غیره


سونوگرافی سه ماهه دوم و سوم حاملگی
در سه ماهه دوم بارداری تقریباً همه اندام های اصلی جنین از جمله دست و پاها و همچنین اندام تناسلی تشکیل شده شده است و به مرور زمان از بعد از هفته دوازدهم تشخیص جنسیت جنین امکان پذیر می شود. دلیل اصلی مراجعه زنان در این مقطع از بارداری ، انجام سونوگرافی تعیین جنسیت است. سونوگرافی بارداری در سه ماهه دوم و سوم بارداری به دلایل دیگری از جمله تشخیص سندروم داون در نوزاد ، تشخیص نواقص مادرزادی ، تشخیص احتمالی سقط جنین و غیره نیز انجام می شود.

سونوگرافی nt
سونوگرافی nt یکی از آزمایشات رایج در پایان سه ماهه نخست بارداری است و به پزشک شما در تشخیص احتمالی ناهنجاری های کروموزومی کمک می کند. تمرکز این تصویربرداری ناحیه کوچکی در پشت گردن جنین است که به گره نوچال معروف است. در جنین هایی که احتمال اختلالات کروموزومی مانند سندروم داون در آن ها بالاست ، آب میان بافتی در این ناحیه گردن تجمع پیدا می کند. البته تشخیص آب میان بافتی در این آزمایش به طور قطعی نشان دهنده وجود مشکل جدی در جنین نیست و تنها در صورت تأیید نتایج سونوگرافی با انجام آزمایش های غربالگری ژنتیک می توان در خصوص وجود این ناهنجاری ها قضاوت کرد.

سونوگرافی داپلر عروق
سونوگرافی داپلر عروق یک آزمایش غیر تهاجمی است که به منظور تخمین میزان جران خون در عروق خونی انجام می پذیرد. در این آزمایش با استفاده از پرتوهای صوتی با فرکانس بالا ، از گلبول های قرمز و سایر اجزای خون تصویربرداری می شود تا مشکلات مختلف عروق از جمله گرفتگی رگ های مختلف خونی شناسایی شود.

سونوگرافی داپلر بیضه
سونوگرافی بیضه یکی از روش های رایج تصویربرداری به منظور تشخیص ناهنجاری های بیضه در مردان است. پزشک شما ممکن است به دلایل زیر سونوگرافی بیضه را تجویز کند:

  • تشخیص به موقع پیچش بیضه ها

  • بررسی میزان آسیب ها و صدمات فیزیکی وارد شده به بیضه ها

  • تشخیص احتمالی توده های مشکوک سرطانی در بیضه ها

  • تشخیص دلیل احتمالی درد و التهاب بیضه ها

  • و غیره


سونوگرافی غده تیروئید
غده تیروئید یک غده پروانه ای شکل است که در زیر ناحیه گردن قرار گرفته و وظیفه تولید هورومون اصلی سوخت و ساز بدن را به عهده دارد. سونوگرافی غده تیروئید به منظور تشخیص ناهنجاری ها یا توده های سرطانی غده تیروئید انجام می شود تا در صورت لزوم نسبت به درمان سرطان تیروئید سریع تر اقدام شود. این سرطان جزء سرطان های قابل درمان است که در صورت تشخیص به موقع می توان راهکارهای مناسبی برای کنترل پیشرفت و درمان آن اتخاذ نمود.

سونوگرافی کبد چرب
کبد چرب یکی از عارضه های شایع زندگی مدرن به خصوص در مردان است که می تواند سبب التهاب و مرگ سلول های کبدی و در نتیجه فیبروز کبدی شود. برای تشخیص به موقع کبد چرب از سونوگرافی کبد به عنوان یک راهکار تشخیصی سریع ، ارزان و مؤثر استفاده می شود. نتایج سونوگرافی کبد چرب به چهار دسته از خفیف تا خطرناک دسته بندی می شود که طبقه چهارم سیروز کبدی است که به معنای از بین رفتن بخش مهمی از کبد و نیاز به انجام جراحی پیوند کبد می باشد.

سونوگرافی آپاندیس
التهاب حاد آپاندیس یکی از عارضه های شایع اورژانسی است که به منظور جلوگیری از عوارض جدی باید به سرعت تشخیص داده شود و تحت درمان قرار گیرد. آپاندیس یک زائده کوچک و انگشتی شکل است که از ابتدای روده بزرگ منشعب می شود و انتهای آن بسته است. افرادی که به التهاب آپاندیس دچار می شوند باید سریعاً توسط پزشک معاینه شوند و سونوگرافی آپاندیس در آن ها به منظور تشخیص میزان التهاب یا پارگی احتمالی آن انجام شود.

سونوگرافی کیسه صفرا
سونوگرافی کیسه صفرا به منظور تشخیص مشکلات کیسه صفرا از قبیل سنگ کیسه صفرا انجام می شود. سنگ کیسه صفرا سبب ایجاد تهوع ، استفراغ و دردهای شدید شکمی می شود. یکی از مشکلات رایج کیسه صفرا عفونت و التهاب است که در نتیجه مسدود شدن مجاری آن ایجاد می شود.

سونوگرافی شکم و دستگاه گوارش
سونوگرافی شکمی به پزشک شما کمک می کند بسیاری از اعضای قرار گرفته در شکم را معاینه و بررسی کند. این تست برای تشخیص ناهنجاری ها و مشکلات عروق خونی شکمی، روده ها، کلیه ها، کبد، پانکراس و غیره انجام می گردد. در صورتی که یک بیمار درد شدیدی در ناحیه شکم خود احساس کند ، علاوه بر معاینه فیزیکی ، احتمال تجویز سونوگرافی شکمی (Abdominal) نیز وجود دارد. برای انجام انواع سونوگرافی شکمی و دستگاه گوارش بهتر است ناشتا باشید و از مصرف صبحانه سنگین و غذاهای چرب مانند کره و تخم مرغ پرهیز کنید.

سونوگرافی کلیه
سونوگرافی کلیه ممکن است برای ارزیابی اندازه، شکل و موقعیت قرارگیری کلیه ها و ساختارهای مرتبط آن مانند مجاری ادراری و مثانه انجام شود. این سونوگرافی می تواند کیست ها، تومورها ، آبسه ها، انسداد کلیوی و عفونت های مختلف را تشخیص دهد. سنگ های کلیه و مجاری ادراری یکی از شایع ترین مشکلات علی الخصوص در آقایان است که به وسیله سونوگرافی می توان اندازه و موقعیت آن ها را تشخیص داد و روش های درمانی متناسب را اتخاذ کرد.

سونوگرافی رکتال
سونوگرافی رکتال یا مقعدی یکی از روش های رایج تصویربرداری است که برای تشخیص مشکلات مرتبط با پروستات در آقایان انجام می شود. در سونوگرافی رکتال ، سری مخصوص سونوگرافی وارد مجرای مقعد می شود و با استفاده از امواج صوتی ، از اندام های مقعدی مانند پروستات تصویربرداری را انجام می دهد.

سونوگرافی زنان
سونوگرافی زنان یا سونوگرافی لگنی (pelvic) به منظور ارزیابی اندام های لگنی در زنان شامل رحم، واژن ، دهانه رحم و تخمدان ها انجام می شود. سونوگرافی زنان به دو روش شکمی و واژینال انجام می شود. یکی دیگر از روش های سونوگرافی زنان ، سونوگرافی داپلر است که جهت و سرعت جریان خون در اندام های لگنی بانوان را اندازه گیری می کند. کاربردهای سونوگرافی زنان عبارتند از :

  • تشخیص انواع بیماری های زنان مانند توده های رحم (فیبروم و پولیپ)، بیماری های تخمدان، عفونت های لگنی (Pelvic) و سایر بیماری های مجاری ادراری. در این شکل بیماری ها سونوگرافی از

  • روی شکم انجام می شود اما در بعضی موارد سونوگرافی داخل واژن دقیق تر عمل می کند.

  • تعیین جایگاه IUD(ابزاری که برای پیشگیری از بارداری استفاده می شود)

  • تعیین سن و جنسیت جنین در زمان بارداری (برای این مورد حتماً تاریخ آخرین قاعدگی خود را یادداشت کنید زیرا برای بررسی دقیق تر به آن نیاز است)

  • تشخیص سقط جنین و مشخص کردن بیماری هایی که منجر به سقط جنین می شوند

  • تشخیص بارداری خارج از رحم


سونوگرافی سطحی
این نوع تصویر برداری برای اعضای سطحی مانند پوست، پستان ها و غده تیروئید مورد استفاده قرار می گیرد.

سونوگرافی پستان ها
همانطور که قبلاً اشاره شد سونوگرافی برای اندام های توپر روش مناسبی است و با پیشرفت این تکنولوژی و قوی شدن امواج برای اعضای سطحی نیز این بستر مهیا شده است.
سونوگرافی پستان ها در کنار روش تکمیلی" ماموگرافی " در خانم ها روشی مناسب تشخیص زودرس سرطان پستان می باشد.
البته در کنار این روش ها تست خود آزمایی بعد از دوره قاعدگی برای تشخیص هر تغییری در پستان بسیار مناسب می باشد. برای اطلاع دقیق تر از تشخیص زود هنگام بیماری های پستان مقاله خود آزمایی را مطالعه نمایید.

سونوگرافی چه زمانی توصیه می شود
در مواقعی که تشخیص بیماری از روی علائم یا معاینه فیزیکی امکان پذیر نباشد ، انجام تصویربرداری سونوگرافی توصیه می شود. البته در کنار سونوگرافی روش های تصویربرداری دیگری از جمله سی تی اسکن و ام آر آی نیز وجود دارد که بسته به تشخیص پزشک ، هر کدام از این روش ها ممکن است برای تشخیص عارضه های مختلف تجویز شوند.

محدودیت های سونوگرافی چیست؟
سونوگرافی یک ابزار تشخیصی قدرتمند و کاربردی است با این حال محدودیت های نیز به همراه دارد. امواج صوتی به خوبی از هوا یا استخوان عبور نمی کنند. بنابراین، سونوگرافی در عکس برداری از بخش هایی از بدن که تو خالی هستند یا با استخوان های متراکم پوشانده شده اند (مانند مغز ، و ریه ها) آنچنان دقیق نیست. برای تشخیص ناهنجاری های این نواحی ممکن است پزشک شما آزمایشات دیگر مانند MRI یا سی تی اسکن تجویز نماید.

قبل از سونوگرافی چه آمادگی های لازم است؟
اغلب آزمایشات سونوگرافی نیاز چندانی به آمادگی ندارند. هر چند در برخی موارد استثناهایی نیز وجود دارد:

  • برای برخی از اسکن ها مانند اسکن کیسه صفرا پزشک شما ممکن است از شما بخواهد برای مدتی قبل از آزمایش از خوردن و آشامیدن پرهیز کنید.

  • در سایر سونوگرافی ها مانند سونوگرافی لگنی لازم است مثانه شما پر باشد. بنابراین، نوشیدن مقادیر زیاد آب و عدم تخلیه ادرار چند ساعت قبل از انجام آزمایش ضروری است.

  • ممکن است سونوگرافی در کودکان با سن کم با ملاحظات خاصی همراه باشد که بهتر است قبل از انجام آزمایش با پزشک مشورت کنید.


سونوگرافی در چه مراکزی انجام میشود و چه کسانی آن را تفسیر می کنند؟
آزمایش سونوگرافی در اغلب بیمارستان ها و مراکز درمانی خصوصی و دولتی انجام می شود.

وظیفه ثبت تصاویر سونوگرافی و تفسیر نتایج آن بر عهده متخصص سونوگرافی است. متخصص سونوگرافی پس از ثبت تصاویر از ناحیه مورد نظر، نتایج سونوگرافی را تفسیر می کند و با پیوست گزارش مربوطه برای بررسی بیشتر به پزشک عمومی یا متخصص ارجاع می دهد.

سخن پایانی
سونوگرافی یک روش بسیار دقیق و مناسب تصویربرداری پزشکی است که هیچ گونه خطری ندارد و برای تشخیص انواع عارضه ها و بیماری های مختلف داخلی استفاده می شود. برای کسب نتایج هر چه بهتر از آزمایش سونوگرافی حتماً به توصیه های پزشک خود دقت کنید و در روز مقرر برای انجام سونوگرافی بیشترین همکاری را با متخصص سونوگرافی به عمل آورید.

 

منبع: وب سایت مرکز رادیولوژی و سونوگرافی دکتر وهاب آقائی

اضافه کردن نظرات0